ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ
«…Γιατί δεν υπάρχει κρυφό
Που δε θα γίνει φανερό,
Ούτε απόκρυφο που δε θα γνωριστεί.»
Κατά Λουκά ΜΚ. 17
«Η παιδεία είναι ο κυβερνήτης του βίου, πρέπει να μην ξεχνούμε πως υπάρχει μια καλή παιδεία – εκείνη που ελευθερώνει και βοηθά τον άνθρωπο να ολοκληρωθεί σύμφωνα με τον εαυτό του και μια κακή παιδεία – εκείνη που διαστρέφει και αποστεγνώνει και είναι μια βιομηχανία που παράγει τους ψευτομορφωμένους και τους νεόπλουτους του χρήματος».
Γιώργος Σεφέρης, Δοκιμές Α΄
Ο υπογράφων, με την ανθρώπινη (την αυτόχθονη) και μόνο ιδιότητα, υπερασπίζεται ορισμένες απόψεις, με την δύναμη της αλήθειας. Νοιώθει την
υποχρέωση να μην σιωπήσει, καταγγέλλει την παρα-παιδεία κι όσους ευθύνονται για τον φόβο και τις διχασμένες προσωπικότητες. Ως ερευνητής της διαλεκτικής – και όχι της «εθνικιστικής εκδοχής», ζητώ την κατανόηση των προσφύγων, όλων των δημοκρατικών συνελλήνων, να βοηθήσουν με την στάση τους στην περισυλλογή των συνανθρώπων τους.
«Η ψυχική υγεία και ισορροπία» βγάζει ελεύθερους, περήφανους κι ενεργούς
πολίτες, ενώ η άγνοια και η τρομοκρατία, νευρικούς και «άχρηστους». Ξέρουμε
όλοι τι συμφέρει στην κοινωνία.
Εδώ κι έναν αιώνα γράφτηκαν πολλά βιβλία για τους γηγενείς μακεδόνες, όλοι ενδιαφέρθηκαν να τους μορφώσουν. Οι αντιφάσεις της ζωής και η παραποίηση (βλέπε Ο ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ) ανάγκασε αρκετούς να μελετήσουν τους εαυτούς τους, τον ζωντανό πολιτισμό των συγχωριανών τους, μέσα στον χρόνο. Όπως και να το κάνουμε, την τοπική ιστορία – πριν το 22 –την κατέχουν καλύτερα από τους άλλους.
Έτσι, δεν ερμηνεύω τα γεγονότα με βάση μόνο την παράδοση, ως ελεύθερος, είμαι πάντα με τις βεβαιότητες. Η συμμετοχή εξάλλου στην «ημετέρα παιδεία» και στα αρχαιοελληνικά ιδεώδη, με δίδαξε ν’ αμφισβητώ και να ελέγχω τις πληροφορίες.
Τελικά,
Παραμένω πιστός, τόσο στις γνήσιες πηγές, όσο και στα «έργα μιας λαϊκής, μιας δημοτικής φαντασίας. Τέτοια έργα αποζητούν τον θρύλο, την προφορική παράδοση», καθώς επισημαίνει ο Γ. Σεφέρης στα «Μοναστήρια της Καππαδοκίας».
Για τους ξανθούς αγγέλους: «Αρχή αυτογνωσίας, ονομάτων επίσκεψις»
Κυκλοφόρησαν τον Μάιο του 2000 τα «ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΤΟΥ ΙΛΙΝΤΕΝ» του Ίωνα
Δραγούμη (Προξένου Σερρών 1903). Ενδιαφέρουσες για τον Μ.Α. οι σελίδες ξδ’ ÷ οβ’, 5, 21 ÷ 27, 459 κ.α. Για την γλώσσα των Βόρειων Σερραίων στη σελ. 623. Για τους εραστές της γνώσης και όσους δεν μπερδεύουν την επιστήμη με την εθνική συνείδηση προτείνονται επίσης: Το σύγγραμμα του Πανεπ. Κρήτης «Η ΙΣΤΟΡΙΑ της Ελλάδας στον 20ο αιώνα», τα εκπονήματα του Δ. Λιθοξόου, η αρθρογραφία του ΙΟΥ στην εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, «Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΗ ΓΛΩΣΣΑ» της Μαύρης Λίστας, κ.α. Λεπτομερέστερα στοιχεία, για κάθε χωριό της επαρχίας, βρίσκει ο ερευνητής στα Γενικά Αρχεία του κράτους (Παράρτημα στις Σέρρες, πίσω από τη Λέσχη Αξιωματικών» στους πίνακες του Στρατού και της Διοίκησης του 1915 που προσμετρά τους ελληνόφωνους. Απόκρυφες αλήθειες που λυτρώνουν από το «χειρουργείο της Χάρυβδης».
Την αιτιότητα για την παραπάνω κατάσταση επιχειρεί ο ακαδημαϊκός Απ. Βακαλόπουλος σε μπροσούρα της Ετ. Μακεδονικών Σπουδών 1987.
Οι «Σκλαβηνίες» της Βυζαντινής κοινοπολιτείας αναφέρονται από όλους τους
ιστορικούς (ακόμη και στα «ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ» Β’ Λυκείου) και ειδική μνεία
έχουν για τους «Στρυμονίτες». Συνιστάται, ο συλλογικός τόμος ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ της Ακαδ. Αθηνών.
ΙΙ) Βρισκόμαστε στο τέλος μιας εποχής , όπου συγκρούονται δύο κόσμοι. Η νομοτέλεια χαμογελά.
Εμείς, να δούμε τη σοφία των μικρών και καταφρονεμένων, να καταγράψουμε την ανωνυμία τους για να διευκολύνουμε τις επερχόμενες γενεές. Για το μέλλον της Κοινωνικής Ισορροπίας, της Χαράς και της Αγάπης, ιδού τι πρέπει να σκεφτόμαστε και να πράττουμε ελεύθερα.
Κι αν η τύχη μας ανυψώσει ως τον Όλυμπο, ας προτιμήσουμε να μείνουμε άνθρωποι (Μάρκος Αυρήλιος, ΕΙΣ ΕΑΥΤΟΝ).
Γιάννης Πούνιος
ΓΙΑΝΕ ΣΑΝΤΑΝΣΚΙ
Ο απελευθερωτής της Θεσσαλονίκης
«Μορφωθείτε για να πολεμάτε καλύτερα.
Χωρίς γράμματα δεν μπορείς να καταλάβεις γιατί κρατάς το ντουφέκι»
Τσε Γκεβάρα
«Μας λέτε οι Έλληνες ότι οι Βούλγαροι μας δίδαξαν τη γλώσσα τους.
Τότε γιατί δεν μας έμαθαν αυτά που μιλάνε στη Σόφια;»
«ΑΚΑΔΗΜΙΑ» Σαντάντσκι
«Βόδι να πουλήσεις και όπλο να αγοράσεις»
Το σύνθημα της B.Μ.Ρ.Ο. (Ε.Μ.Ε.Ο.) στους Μακεδόνες αγρότες
Μέγας Επαναστάτης και Οραματιστής ίσως ο διαπρεπέστερος της ευρύτερης
Σερραϊκής γης.
Γεννήθηκε στο χωριό Βλάχι το 1872 και δολοφονήθηκε το 1915 κοντά στο Μελένικο από τους Βερχοβιστές.
Είναι γνωστός με το προσωνύμιο «King of Pirin», επεδίωξε την πολιτική αυτονομία της Μακεδονίας και γι’ αυτό τιμάται ως εθνικός ήρωας στη Β.
Μακεδονία.
Εντάχθηκε «ψυχή τε και σώματι» στην Ε.Μ.Ε.Ο. (Εσωτερική Μακεδονική
Επαναστατική Οργάνωση), και αποτελούσε την αριστερή φωνή της- συνείδησή της.
Με τις σοσιαλιστικές ιδέες του και τις πράξεις του διαφοροποιήθηκε από τους
Βουλγάρους που πάντα ήθελαν ν’ απαλλαγούν απ’ αυτόν.
Πολέμησε ασταμάτητα εναντίον των Οθωμανών Τούρκων και Ελλήνων και
Βουλγάρων στη Μακεδονία.
Είναι θαύμα το πώς επέζησε στον «Μακεδονικό Αγώνα», ύστερα από αμέτρητες απόπειρες δολοφονιών και δηλητηριάσεων. Ο Γιάνε Σαντάνσκι είχε πολλούς φίλους και οπαδούς στα σαντζάκια Δράμας-Σερρών έως την Γκ.Τζουμαγιά, Θεσσαλονίκης και έως την Στρούμιτσα.
Ίδρυσε και οργάνωσε την «Σέρτσκα Γκρούπα», που λειτουργούσε ως στρατιωτικό σώμα αλλά και σαν «Ακαδημία», σχολή πολιτικής σκέψης από μορφωμένους αγωνιστές.
Εξέδιδε από το 1903 την εφημερίδα «Ελευθερία ή Θάνατος» στις Σέρρες και είχε την «Καμπάνα» σαν όργανό του.
[Αργότερα στα χρόνια του «Χουριέτ» 1908–1912 εξέδιδε στη Θεσσαλονίκη τη «Συνταγματική Αυγή» και τη «Ναρόντνα Βόλια» (Λαϊκή Θέληση), όπου
προπαγάνδιζε τις θέσεις του και ζητούσε από το κράτος να εφαρμόσει φιλολαϊκά
μέτρα, ειδικά για τους αγρότες].
Μετά την αποτυχία της Επανάστασης του Ίλιντεν, το σταδιακό εισοδισμό της
Σόφιας στην οργάνωση και την ελληνοσερβική επέμβαση στη Μακεδονία,
ακολούθησε η εμφύλια σύρραξη δεξιάς και αριστερής τάσης και τούτο είχε συνέπειες α) τη μείωση της επαναστατικής δράσης της Ε.Μ.Ε.Ο. – Θάνατος του
Νταμιάν Γκρούεφ (Δεκέμβρης 1906), μετριοπαθούς και σεβαστού ηγέτη και β)
ο απόλυτος διαχωρισμός της ομάδας του Σαντάντσκι από τη Βουλγαρία.
Ο Σαντάνσκι ζητούσε από την Ε.Μ.Ε.Ο. την πλήρη εφαρμογή των συνεδριάσεων του 1902 και είχε γενικά διεθνιστικό πνεύμα: Η επανάσταση να συμπεριλάβει όλους τους χριστιανικούς Εξαρχικούς και Πατριαρχικούς πληθυσμούς για να’χει πιο πλατιά υποστήριξη, όχι μονάχα τους «Βουλγάρους» της Μακεδονίας. Οραματίζονταν μια ανεξάρτητη Μακεδονία σε μια Βαλκανική Ομοσπονδία. (Φυσικά δεν ήταν άγιος ως πολεμιστής, σαν τον Κολοκοτρώνη.)
Συνεργάστηκε με τους Νεότουρκους και ίδρυσε δικό του κόμμα, στις 3–10 Αυγούστου 1909, το Λαϊκό/ Εθνικό Ομοσπονδιακό Κόμμα.
Και όταν χρειάστηκε ν’ αφοπλιστούν οι κάτοικοι (β΄ εξάμηνο του 1909), φέρθηκε με διορατικότητα: Έκρυψε χιλιάδες όπλα σ’ αποθήκες του Πιρίν.
Ήδη είχαν αρχίσει οι καχυποψίες προς το καθεστώς και ξεκινούσαν οι διεργασίες συμμαχίας των Βαλκανικών κρατών με καθοριστικό ρόλο της Ρωσίας.
Στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο ο Σαντάνσκι με το στρατό του – αντάρτες ελευθέρωσε το Μελένικο, τη Δράμα και την Καβάλα και έσπευσε προς τη Θεσσαλονίκη.
Ο Σαντάνσκι είναι πρωτοπόρος ελευθερωτής της πόλης με το «καλώς ήρθατε» από τους Θεσσαλονικείς και αυτό δημιούργησε κατάσταση στους συμμάχους -βουλγαρικό, ελληνικό και σερβικό στρατό.
Στη Θεσσαλονίκη κατέλαβε την «Αγία Σοφία», γκρέμισε το μιναρέ και δώρισε
την καμπάνα στο ναό.
Ζήτησε τότε να φύγουν τα ξένα στρατεύματα από τη Μακεδονία, αφού σήκωσε τη σημαία της ανεξάρτητης Μακεδονίας, δίχρωμη, πράσινη και κόκκινη.
Πειστήριο αυτών είναι η ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Ελευθέριος Βενιζέλος» (μπορεί να τη δει κάποιος και διαδικτυακά και με το κινητό), με την ανιστορική σκηνή το κυνήγημα των χανουμισσών – για να δυσφημιστεί προφανώς ο άθλος του Σαντάνσκι. Διαβάστε την εφημ. ΕΜΠΡΟΣ 8-11-2012..
Ορίστε τι ομολογεί στα «Απομνημονεύματά» του (σελίδα 103 και 104) ο πρεσβευτής υπουργός, νομάρχης Θεσσαλονίκης Περικλής Αργυρόπουλος: «Αι
ένοπλοι δυνάμεις των τριών Συμμάχων είχαν προχωρήσει όσον το δυνατόν ταχύτερα και εισδύσει βαθύτερα εις την χώραν βοηθούμεναι από ανταρτικά
σώματα, τα οποία πρωτύτερα είχαν εισέλθει εις τα κέντρα και εις την Θεσσαλονίκην ακόμη με τον Σαντάσκυ. Και ετίθετο το ερώτημα εάν έπρεπε να
θεωρηθούν και αυτά τα ανταρτικά σώματα ως στρατεύματα κατοχής και να
αναγνωρίζεται εις αυτά ενδεχομένως προτεραιότης ως προς την προσωρινήν
διοίκησιν πόλεων και χωρίων. Επικίνδυνος αρχή, η οποία, αν επικρατούσε, θα
εδημιούργει τελείαν σύγχυσιν και συγκατοχήν, δηλαδή συγκρούσεις αρμοδιοτήτων μεταξύ Συμμάχων, στρατού και ανταρτών. Το προηγούμενον της Θεσσαλονίκης έπρεπε να μας καταστήση προσεκτικούς και το γενικόν Επιτελείον μας έπρεπε να λάβη χωρίς αναβολάς απόφασιν, την οποίαν θα υπεστήριζε παρά τοις συμμάχοις μας και επίσης θα επέβαλλε εις τους δικούς μας, οι οποίοι δεν αντιμετώπιζαν όλοι το ζήτημα με ψυχραιμίαν και αντικειμενικότητα. Προς λήψιν της αποφάσεως ο υπαρχηγός του Επιτελείου, ο Β. Δούσμανης, συνεκάλεσε σύσκεψιν, εις την οποίαν έλαβε μέρος μεταξύ άλλων ο Κ. Μαζαράκης ως αρχηγός σώματος ανταρτών και εγώ, ο πολιτικός σύμβουλος.
Οι Σέρβοι από την πρώτην ημέραν είχαν καθορίσει την πολιτικήν τους. Δεν
ανεγνώριζαν παρά την κατοχήν του τακτικού στρατού, – δεν είχαν άλλωστε ανταρτικά σώματα – π.χ. την Σερβικήν κατοχήν του Μοναστηρίου και την
Ελληνικήν της Φλωρίνης και ετακτοποιήθησαν ευθύς αι μεταξύ μας σχέσεις.
Αντιθέτως με τους Βουλγάρους, η κατάστασις ήτο ακαθόριστη και αι αξιώσεις
των συνεκρούοντο με τας δικάς μας. Αμφότεροι είχαμε ανταρτικά σώματα. Αλλά
και μεταξύ ημών των ιδίων δεν είμεθα σύμφωνοι. Ως εκ τούτου η συζήτησις εις
την σύσκεψιν υπήρξε πεισμώδης, του Μαζαράκη υποστηρίζοντος ότι έπρεπε να
κατακυρωθή υπέρ ημών ταυτοχρόνως η προτεραιότης κατοχής του στρατού και των ανταρτικών σωμάτων.
Προσκληθείς παρά του Δούσμανη να εκφέρω την γνώμην μου αντέταξα ότι έπρεπε ν’ αναγνωρίσωμεν ως ισχύουσαν μόνο την κατοχήν παρά του τακτικού στρατού. Ο Δούσμανης ετάχθη με την γνώμην μου, την εδέχθησαν οι Βούλγαροι και συνετάχθη συμφωνητικόν γαλλιστί, του οποίου αι κύριαι διατάξεις ήσαν αι ακόλουθοι: α) Η κατάληψις των χωρών εκ μέρους τακτικού και μόνον στρατού παρέχει εις τον προκάτοχον την πλήρη στρατιωτικήν και πολιτικήν διοίκησιν μέχρι του τελικού διακανονισμού των συνόρων. Επισυνάπτεται πίναξ των πόλεων και χωρίων με την προκατέχουσαν αρχήν. β) Τα στρατεύματα τα οποία στρατοπεδεύουν σήμερα εις την περιοχήν του άλλου στρατού δύνανται να παραμείνωσι εις τας επισταθμίας των ως φιλοξενούμενα, π.χ. οι Βούλγαροι εις Θεσσαλονίκην. γ) Απαγορεύεται η στρατιωτική μετακίνησις των Συμμάχων προς κατάληψιν περιφερειών, που κατέχονται από άλλον Σύμμαχον. δ) Τα φιλοξενούμενα στρατεύματα δεν έχουν το δικαίωμα επιτάξεων, ούτε αστυνομικήν αρμοδιότητα, αλλά μόνον δικαίωμα, με προηγούμενην έγκρισιν του φρουράρχου, να σχηματίζουν περιπολίας δια να επιβάλλουν την τάξιν εις τα στρατεύματά τους».
Κατ’ αυτόν τον τρόπο βλέπουμε πώς οι Έλληνες και οι Βούλγαροι έβγαλαν από τη μέση τον Σαντάνσκι.
Μετά τον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο, όπου ο Σαντάνσκι δεν συμμετείχε στρατιωτικά, γύρισε στη γενέτειρά του στο Πιρίν και από εκεί αντιπολιτευόταν τη Βουλγάρικη πολιτική με τους πιστούς οπαδούς του. Αυτοί ονομάστηκαν Σαντανιστές κυρίως στη Θεσσαλονίκη και θα πολλαπλασιαστούν στον μεσοπόλεμο με την Ε.Μ.Ε.Ο.–ενωμένη και τους Φεντεραλιστές και βρήκαν μιά δικαίωση στην ίδρυση της Σοσιαλιστικής Μακεδονίας…
Τέλος, επανερχόμαστε σε ένα απόσπασμα για να φανεί ο ρόλος του Σαντάντσκι:
ΣΑΝΤΑΣΚΗ
«Οι οπαδοί του Σαντάνσκη που αντιστρατεύονταν τις βουλγάρικες πολιτικές
λέσχες του I.M.R.O., συνεργάσθηκαν στα τέλη Ιανουαρίου του 1909 και ήλθαν
σε κοινή συνεννόηση με το κόμμα του Τσερνοπέεφ, ο οποίος δρούσε στη
Στρώμνιτσα, στο Κιλκίς και στο Τίκφες. Η προσέγγιση των δύο Βουλγάρων
αρχηγών (μακεδόνων το ορθότερο), κατέληξε στη δημιουργία «Εθνικού
Ομοσπονδιακού Κόμματος», που απέβλεπε στη διατήρηση του ισχύοντος εδαφικού καθεστώτος της Μακεδονίας μέσα στα πλαίσια της οθωμανικής επικράτειας με απόκτηση μεγαλύτερου βαθμού αυτοκυβέρνησης χωρίς όμως να στοχεύει στην πλήρη αυτονόμησή της, όπως η Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση. Το «Εθνικό Ομοσπονδιακό Κόμμα» των Σαντραλιστών είχε πρόγραμμα ριζοσπαστικό και σοσιαλιστικό, φιλοδοξούσε ν’ αποβεί ο αντίποδας του Νεοτουρκικού κόμματος «Ένωση και Πρόοδος», το οποίο θεωρούσε ότι ήταν αστικό και ότι εκπροσωπούσε την παλιά τουρκική γραφειοκρατία και χαρακτήριζε τις ελληνικές, τις σερβικές και τις βουλγάρικες πολιτικές λέσχες της Μακεδονίας, καθώς και τα αντίστοιχα πολιτικά κόμματα, ότι αποτελούσαν όργανα ξένων προπαγανδών, που απέβλεπαν στην μερική ή ολική απόσπαση γεωγραφικών τμημάτων της Μακεδονίας και στην προσάρτησή τους στα όμορα βαλκανικά κράτη».
Τα παραπάνω βρίσκονται στην σελ. 279 του βιβλίου του Κ. Βακαλόπουλου
«Νεότουρκοι και Μακεδονία» και δείχνει τη μακεδόνικη συνείδηση και δράση
του Γιάννε Σαντάνσκη, αγωνιστή της Αυτόνομης Μακεδονίας, όπως και ο Γκότσε
Ντέλτσεφ, χρόνια πριν τον Τίτο. Ας σημειωθεί ότι ένας από τους βουλευτές του
παραπάνω κόμματος, ο Ντιμίταρ Βλάχοβ (Κιλκίς), έγινε ο πρώτος πρόεδρος της
ομόσπονδης Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, το 1944 – 1945.
Τι να πρωτογράψει κανείς για τον βασιλιά του Πιρίν, από την απαγωγή της Μις Στόουν (Πετσίβας, σελ. 259 έως 288, «Οι Αναμνήσεις ενός Μακεδόνα αντάρτη»), τις πολιτικές μεταρρυθμίσεις, ακόμα και θρησκευτικές στο Πιρίν, Σερραϊκά Χρονικά, τόμος 8, σελ. 125-ι47, την ίδρυση της Ακαδημίας (άφθονη προφορική παράδοση στις Σέρρες και στο Πιρίν) «Ο Σαντάνσκι στόχος πολλών δολοφονιών» (μπορεί να το δει κανείς διαδικτυακά) ως την απελευθέρωση της Θεσ/νίκης, τη 12η μέρα του πολέμου (Πετσίβας, πρόλογος στο βιβλίο «Η ΒΕΝΙΖΕΛΙΚΗ ΤΥΡΑΝΝΙΑ»), γράφεται μια ολόκληρη πραγματεία, εφάμιλλη του Dakin.
Οι φίλοι της ελευθερίας και της αλήθειας υποκλίνονται στον Μακεδόνα ήρωα, ένα σύμβολο ενότητας για όλους τους Βαλκάνιους και όχι μόνο!
Έτσι, η Σερραϊκή Προσωπογραφία συμπληρώνεται με μια προσωπικότητα
οικουμενικού ενδιαφέροντος.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Dakin D., Ο Ελληνικός Αγώνας στη Μακεδονία, εκδόσεις Ι.Μ.Χ.Α.,
σ. 443–450, 516–522, 532 κλπ.
Ξοπλίδης Παναγιώτης., Η εξέγερση του Ίλιντεν, Πανεπιστημιακή Διατριβή
ΑΠΘ (και διαδικτυακά μπορεί να διαβαστεί).
Ακολουθούν μερικά άρθρα που δημοσιεύτηκαν στο σερραϊκό «Γιατί» και μερικές επιστολές.
28-10 2025 Γιάννης Πούνιος
Νίκος Σακελλάριος
Περισσότερα εδω
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου